vrouwengezondheid op de werkvloer

'Je gaat het pas zien, als je het doorhebt'

Onlangs bezocht ik de Dag van de Vrouwengezondheid, georganiseerd door Stichting Voices for Women. Het thema: vrouwengezondheid op de werkvloer. Wat mij vooral raakte, was hoe duidelijk werd dat we in Nederland nog maar aan het begin staan van een noodzakelijke verschuiving: van praten over vrouwen naar écht luisteren naar vrouwen.

hormonale balans

Meer vrouwen aan het werk, meer vrouwen ziek

De arbeidsparticipatie van vrouwen is de afgelopen decennia sterk toegenomen, juist in sectoren waar de samenleving op draait: zorg, onderwijs, dienstverlening. Tegelijkertijd zien we dat vrouwen vaker en langer ziek zijn dan mannen. Vooral rondom zwangerschap en in de overgang piekt het verzuim — periodes waarin hormonale veranderingen een grote rol spelen.

De cijfers zijn veelzeggend. In Nederland zijn er op dit moment ruim 1,7 miljoen vrouwen in de leeftijdsfase waarin overgangsklachten een grote rol spelen, en zo’n 80% van hen krijgt daadwerkelijk met klachten te maken. Onderzoek van TNO en CBS laat zien dat bij meer dan de helft van de vrouwelijke werknemers in de overgang de klachten invloed hebben op hun werk — bij een deel zelfs dagelijks. Uit ander Nederlands onderzoek blijkt dat ruim een derde van de gezond werkende vrouwen tussen de 45 en 50 jaar regelmatig uitvalt door overgangsklachten zoals slapeloosheid, opvliegers en gewrichtsklachten.

Veel vrouwen zijn zich onvoldoende bewust van welke factoren die hormonale balans beïnvloeden. Naast medische en biologische processen speelt ook leefstijl een rol — niet als oplossing voor alles, maar wel als een van de pijlers die kan bijdragen aan meer veerkracht in deze fases.

Debby Koenders, organisatieadviseur bij Human Bloom Advies

De paradox

Langer leven, minder gezonde jaren

En dan de paradox: vrouwen leven gemiddeld langer dan mannen, maar brengen meer jaren door in minder goede gezondheid.

Recente CBS-cijfers laten zien dat vrouwen weliswaar bijna drie jaar langer leven dan mannen, maar dat ze anderhalf jaar korter doorbrengen in als goed ervaren gezondheid — en zelfs 6,7 jaar korter zonder chronische ziekten. De extra jaren die vrouwen erbij krijgen, gaan dus gepaard met meer ziekte en zorg.

Een belangrijke oorzaak ligt in de medische wetenschap zelf. Tot diep in de twintigste eeuw werden geneesmiddelen en behandelingen vrijwel uitsluitend getest op mannen — en vaak zelfs op mannelijke proefdieren. Vrouwen werden vaak bewust uitgesloten van klinisch onderzoek, onder meer vanwege wisselende hormoonspiegels die de resultaten ‘ingewikkelder’ zouden maken. Het gevolg: symptomen van bijvoorbeeld hart- en vaatziekten worden bij vrouwen nog steeds minder snel herkend, simpelweg omdat de bekende, onderzochte klachten vaak zijn gebaseerd op hoe een ziekte zich bij mannen uit. Ook nu nog zijn vrouwen ondervertegenwoordigd in medicijnonderzoek, zeker in de vroege onderzoeksfases. Te veel klachten worden daardoor nog niet herkend, erkend of serieus genomen. Maar vrouwen zijn geen mannen — en dat vraagt om meer kennis, zowel bij zorgprofessionals als bij vrouwen zelf, zodat er begrip ontstaat en andere keuzes gemaakt kunnen worden.

Gelukkig neemt de belangstelling en inzet op dit onderwerp toe. Maar de beweging die nodig is, gaat verder dan meer onderzoek alleen. Het vraagt ook om een cultuur waarin vrouwen hun ervaringen kunnen delen zonder schaamte of terughoudendheid.

Een paar praktische stappen

Waarom praten over hormonale klachten op werk zo lastig is

Tijdens de Dag van de Vrouwengezondheid kwam meermalen naar voren hoe ingewikkeld het kan zijn om op de werkvloer openhartig te praten over klachten, zeker rondom de overgang. Niet omdat vrouwen dat niet willen, maar omdat de omgeving er niet voldoende op is ingericht. Leidinggevenden vinden het spannend, collega’s weten niet wat ze kunnen vragen, en vrouwen zelf twijfelen of hun verhaal wel “past” op het werk. Meerdere sprekers en aanwezigen herkenden hetzelfde patroon: klachten worden liever verklaard als ‘even een mindere dag’ of ‘stress’, dan hardop benoemd als overgangsklachten — uit angst om als minder capabel gezien te worden.

Het boek Zwijgverzuim van Anneke Valk en Filip De Groeve biedt waardevolle inzichten voor organisaties die dit patroon willen doorbreken.

Wat kunnen werkgevers dan al wél doen, ook zonder meteen een compleet beleid klaar te hebben? Een paar praktische stappen maken vaak al verschil:

✔ Maak het bespreekbaar in functionerings- en voortgangsgesprekken, zodat het net zo vanzelfsprekend wordt als andere (gezondheids)onderwerpen.

✔ Bied flexibiliteit in werktijden en -plek voor wie daar in deze fase baat bij heeft.

✔ Scholing voor leidinggevenden, zodat zij signalen herkennen en weten hoe ze een gesprek kunnen openen zonder dat het ongemakkelijk wordt.

Brede blik

Meer dan gezondheid alleen

Want dit gaat niet alleen over gezondheid. Dit gaat ook over leiderschap. Over werkplezier. Over het bouwen van organisaties die begrijpen dat inclusiviteit niet betekent dat iedereen hetzelfde is, maar dat verschillen ertoe doen.

Mannen en vrouwen zijn gelijkwaardig, maar niet gelijk. En als we dat echt beseffen, ontstaat er ruimte om werkplekken te creëren die gezondheid en gelijkwaardigheid structureel ondersteunen.

Debby Koenders in gesprek, Human Bloom Advies

Ben je benieuwd wat dit voor jouw organisatie kan betekenen?

Samen de volgende stap zetten

Dus werkgevers én vrouwen: laten we dit gewoon samen aanpakken. Want eerlijk is eerlijk — samen kom je altijd nét een stapje verder.

Vanuit Human Bloom Advies help ik organisaties om leefstijl een vaste plek te geven binnen het vitaliteitsbeleid, zodat gezondheid geen taboe blijft maar onderdeel wordt van een sterke, veerkrachtige bedrijfscultuur. Dankzij mijn achtergrond in HR en jarenlange ervaring op het gebied van duurzame inzetbaarheid begrijp ik zowel de menselijke als de organisatorische kant van vitaliteit. Hierdoor kan ik organisaties ondersteunen bij het creëren van een werkomgeving waarin medewerkers gezond, energiek en duurzaam inzetbaar blijven.

Kortom… Ben je benieuwd wat dit voor jouw organisatie kan betekenen?
Neem gerust contact op voor een vrijblijvend gesprek over de mogelijkheden.